Rozpoznanie

Zwykle pacjent zgłasza się najpierw do swojego lekarza pierwszego kontaktu.

  • Lekarz wykonuje badanie dotykowe (palpacyjne) brzucha i bada odbytnicę.
  • To drugie badanie nazywa się „badaniem przez odbytnicę” albo „badaniem per rectum”. Aby je wykonać, lekarz wprowadza palec w rękawiczce do odbytnicy pacjenta, aby sprawdzić, czy nie ma w niej guza lub innych patologii. Może być to źródłem dyskomfortu, ale nie boli. Aby sprawdzić, czy pacjent nie cierpi na anemię, wykonuje się badanie krwi. Wyniki badania krwi pomagają również określić stan wątroby i nerek. Jeśli lekarz pierwszego kontaktu nie jest pewny rozpoznania, a uważa, że objawy mogą być spowodowane chorobą nowotworową, powinien pacjenta skierować do specjalisty.

Rozpoznanie raka jelita grubego ustala się na podstawie:

  • Badania klinicznego, czyli lekarskiego
  • Badania endoskopowego
  • Rektoskopia. Badanie polega na delikatnym wprowadzeniu do odbytnicy cienkiej rurki. Lekarz wykonujący badanie ocenia ściany odbytnicy i kanału odbytu. W razie stwierdzenia patologii pobiera próbki tkanek do badania histopatologicznego. Badanie to może powodować uczucie dyskomfortu, ale zwykle nie boli.
  • KolonoskopiaAby obejrzeć całe jelito grube, należy wykonać kolonoskopię. W przypadku stwierdzenia zmian polipowatych należy wykonać ich usunięcie, tzw. polipektomię, a usunięte polipy należy przesłać do badania histopatologicznego. W razie stwierdzenia innych patologii pobiera się wycinki do badania histopatologicznego. Każdy wynik kolonoskopii należy skonsultować z lekarzem. Aby badanie było miarodajne i bezpieczne, pacjent przed badaniem musi się przygotować, tj. oczyścić jelito. Przygotowanie polega na przestrzeganiu odpowiedniej diety przez dobę przed badaniem oraz przyjęciu doustnym preparatu oczyszczającego. Przed badaniem pacjent otrzymuje wskazówki odnośnie tego, jak przygotować się do badania. Kolonoskopia może być źródłem dyskomfortu, ale pacjent może wcześniej otrzymać środek uspokajający, który pomaga mu się zrelaksować. Niekiedy zabieg wykonuje się w znieczuleniu.
  • Kolonoskopii wirtualnej (kolonografia TK). Tomograf robi serię zdjęć rentgenowskich jelita. Następnie komputer łączy te zdjęcia ze sobą, tworząc trójwymiarowy obraz jelita. Aby można było wykonać to badanie, jelito musi być zupełnie puste. Pacjent może otrzymać zastrzyk, który pomoże mu rozluźnić mięśnie jelita. Może także jednocześnie otrzymać w zastrzyku barwnik (środek kontrastowy). Lekarz informuje pacjenta wcześniej, czy będzie to potrzebne.
  • Badania histopatologicznego wycinka biopsyjnego pobranego w trakcie endoskopii. Podstawą ostatecznego rozpoznania raka jelita grubego jest badanie histopatologiczne pobranych endoskopowo wycinków ze zmiany płaskiej, polipowatej lub nacieku. Jeżeli nie ma zgodności rozpoznania histopatologicznego z obrazem endoskopowym czy badaniem pacjenta, wówczas należy ponownie pobrać wycinek. Jeżeli patolog w pobranym wycinku rozpozna lub wyrazi podejrzenie istnienia nieprawidłowości komórkowych (dysplazja dużego stopnia), wówczas pacjent powinien pozostać pod ścisłą kontrolą. Bardzo ważnym jest, żeby patolog oceniający wycinki endoskopowe, miał opis endoskopowy zmiany, z której wycinek został pobrany. Jeżeli zmiana jest podejrzana, a w badanym preparacie nie stwierdza się utkania raka, patolog zaleca dodatkowo skrojenie głębszych poziomów bloczka parafinowego (ostateczna forma preparatu, gotowa do badania mikroskopowego), zawierającego wycinki ze zmiany. Ze zmiany może być pobrany 1 lub kilka wycinków, które mogą osadzić się na różnej wysokości w bloczku parafinowym. Tylko staranne przygotowanie preparatów pozwala na ocenę każdego z pobranych wycinków. Jeżeli zmian podejrzanych w jelicie grubym jest kilka, powinny być one przesłane do badania histopatologicznego w osobnych naczyniach, żeby odpowiednio skorelować uzyskane rozpoznania z poszczególnymi zmianami endoskopowymi. Jest to niezwykle istotne, żeby prawidłowo ocenić charakter histopatologiczny poszczególnych zmian endoskopowych, gdyż od tego zależy rozległość ewentualnego zabiegu operacyjnego usunięcia fragmentu jelita grubego.
  • Badania antygenu karcynoembrionalnego (CEA) we krwi. Jest to badanie krwi, w czasie którego oznacza się stężenie typowego dla rozwoju nowotworów jelita grubego markeru. Badanie wykorzystywane jest obecnie przede wszystkim w obserwacji chorych po leczeniu na nowotwory jelita grubego – pomaga wcześnie wykryć wznowę procesu nowotworowego.

Dalsze badania

Jeśli wynik histopatologiczny z biopsji wykaże nowotwór, należy jak najszybciej skierować pacjenta na dalsze badania.

W celu oceny zaawansowania procesu nowotworowego (operacyjność, obecność przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych lub przerzutów odległych) niezbędne jest wykonanie badań obrazowych. Podstawę diagnostyki może stanowić badanie ultrasonograficzne (USG) lub tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej i miednicy oraz rentgen (RTG) klatki piersiowej.

W sytuacji obecności potencjalnie operacyjnego raka jelita grubego, badanie TK jamy brzusznej i miednicy należy poszerzyć o ocenę tomograficzną klatki piersiowej. W celu dokładnego określenia zaawansowania raka odbytnicy (głębokość naciekania, zajęcie mezorektum, obecność przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych) oraz zaplanowania optymalnego postępowania terapeutycznego (pierwotna chirurgia lub przedoperacyjna radiochemioterapia), niezbędne jest wykonanie rezonansu magnetycznego miednicy. Pozytonowa emisyjna tomografia (PET-TK) jest wykonywana przy niejasnym wyniku badania TK (podejrzenie obecności przerzutów) lub z przerzutami potencjalnie resekcyjnymi w celu wykluczenia innych ognisk rozsiewu.

Niezbędne badania laboratoryjne: CEA przed operacją, morfologia, badania czynnościowe wątroby i nerek.

Jak określamy zaawansowanie raka jelita grubego?

Stopień zaawansowania raka jelita grubego decyduje o rokowaniu choroby, a także ma wpływ na to, jakie metody leczenia będzie trzeba zastosować.

Do ustalenia stopnia zaawansowania wymagany jest szereg badań diagnostycznych opisanych wyżej.

Wyróżnia się cztery stopnie zaawansowania raka jelita grubego:

  • Stadium 0− Nowotwór znajduje się jedynie w wewnętrznej warstwie ściany jelita.
  • Stadium 1 – Rak nie rozprzestrzenił się poza guz pierwotny (nie przekracza ściany jelita).
  • Stadium 2 – Guzy przerosły przez ścianę jelita, rozprzestrzeniając się na sąsiednie tkanki, ale nie zaatakowały pobliskich węzłów chłonnych.
  • Stadium 3 – Komórki nowotworowe są obecne w pobliskich węzłach chłonnych.
  • Stadium 4 – Nowotwór zaatakował inne części organizmu.

Złośliwość nowotworu

Stopień złośliwości nowotworu określa, jak bardzo komórki rakowe różnią się pod mikroskopem od zdrowych komórek jelita.

  • Stopień 1 (złośliwość niska) – Komórki rakowe wyglądają podobnie do komórek normalnych i rosną bardzo powoli.
  • Stopień 2 (złośliwość umiarkowana) – Komórki rakowe wyglądają bardziej nieprawidłowo i rosną nieco szybciej.
  • Stopień 3 (złośliwość wysoka) – Komórki rakowe wyglądają zupełnie inaczej niż komórki zdrowe i rosną bardzo szybko.

» Zobacz także jakie są metody leczenia raka jelita grubego.

Scroll Up