Profilaktyka i czynniki ryzyka

W 90-95% przypadków zachorowanie na nowotwór złośliwy jelita grubego jest sporadyczne, w pozostałych 5-10% występuje podłoże dziedziczne, co oznacza że nie musi występować u naszych spokrewnionych.

U chorych na raka jelita grubego, nawet jeśli wiemy, na jakie czynniki byli narażeni, trudno jest określić, który z nich odegrał kluczową rolę w rozwoju raka.

Poznano wiele czynników ryzyka rozwoju tego nowotworu. Niektóre z nich można kontrolować (np. palenie, dieta), innych nie (np. wiek, predyspozycje genetyczne).

Powstawaniu i zachorowaniu na raka jelita grubego sprzyjają:

  • Wiek. Ryzyko zachorowania na raka jelita rośnie z wiekiem. Szansa zachorowania na nowotwór rośnie po 50. roku życia; 9 na 10 osób, które zachorowały na nowotwór, ma 50 i więcej lat.
  • Zaburzenia genetyczne. Jeśli jeden lub więcej członków danej rodziny chorowało na raka jelita, niebezpieczeństwo zachorowania kolejnego członka takiej rodziny jest wyższe. Uważa się, że tylko około 5% (tzn. 5 na 100) przypadków raka jelita spowodowane jest odziedziczeniem wadliwego genu. W przypadku obaw dotyczących chorób w rodzinie, należy porozmawiać ze swoim lekarzem.
  • Predyspozycje dziedziczne. Rodzinne zachorowania na nowotwory złośliwe, takie jak rak jelita grubego, rakendometrium (błony śluzowej macicy), rak piersi, rak jajnika i rak prostaty, zwiększająryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Dwie rzadkie choroby dziedziczne: rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) i zespół Lyncha (inaczej nazywany „dziedzicznym rakiem jelita grubego niezwiązanym z polipowatością”) mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.

Czynniki środowiskowe

  • Niewłaściwa dieta. Spożywanie pokarmów bogatych w tłuszcz i cholesterol prowadzi do podwyższonej produkcji oraz wydzielania przez wątrobę kwasów żółciowych i cholesterolu, a także wzrostu produkcji toksycznych wtórnych kwasów żółciowych wskutek rozkładu przez bakterie jelitowe. Wysokie stężenie kwasów żółciowych w jelicie jest czynnikiem rakotwórczym. Dieta oparta na mięsie czerwonym, czyli wołowinie, wieprzowinie i baraninie, zwłaszcza poddawanym pieczeniu i grillowaniu, jest szczególnie bogata w substancje rakotwórcze. Pożywienie bogate w błonnik wykazuje działanie ochronne, gdyż zmniejsza stężenie kancerogenów (czynników rakotwórczych) w świetle jelita poprzez wzrost objętości stolca oraz skraca czas ekspozycji kancerogenów poprzez przyśpieszenie pasażu jelitowego.
  • Niska aktywność fizyczna. Regularna aktywność fizyczna obniża ryzyko rozwoju raka o 40-50%. Zaleca sięcodziennie wykonywanie przynajmniej 30 minut umiarkowanego wysiłku fizycznegow postaci spaceru, jazdy na rowerze, pływania, gimnastyki. Jedno z opublikowanychbadań wykazało, iż aktywność fizyczna u pacjentów z rakiem jelita grubego w stadium IIIpo operacji i uzupełniającej chemioterapii wydłuża w sposób statystycznie istotnyokres wolny od choroby i całkowite przeżycie.
  • Otyłość. Otyłość sprzyja zachorowaniu na raka jelita grubego w szczególności u płci męskiej.Towarzysząca otyłości insulinooporność i wysokie stężenie insuliny we krwinajprawdopodobniej inicjują proces nowotworzenia.
  • Spożywanie alkoholu. Całkowita ilość spożywanego alkoholu, a nie jego rodzaj, ma wpływ na ryzykorozwoju raka. Niedobór kwasu foliowego i metioniny, który towarzyszy nadmiernemuspożywaniu alkoholu, również dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju raka.
  • Palenie tytoniu. Palenie papierosów zwiększa 2-3 krotnie ryzyko powstania polipów gruczolakowych. Amerykańskie badanie kliniczne wykazało, że palenie powyżej 20 papierosów dziennie przez 35 lat zwiększa o 50% możliwość zachorowania na raka jelita grubego.

Polipy gruczolakowe w jelicie grubym. 

Polipem (guzem jelita grubego) nazywamy widoczną zmianę, wystającą ponad poziom błony śluzowej. Wyróżniamy polipy nienowotworowe i nowotworowe (dla uproszczenia: niezłośliwe i złośliwe). Polipy przerostowe (hyperplastyczne) są najczęstszą formą polipów nienowotworowych. Nie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem przemiany w raka, jeśli są kilkumilimetrowe. Duże polipy przerostowe, o średnicy powyżej 1 cm i zlokalizowane w prawej połowie okrężnicy, mogą ulegać przemianie w raka. W związku z tym takie polipy należy usuwać.

Do polipów nowotworowych zaliczamy gruczolaki, raki polipowate, nowotwory neuroendokrynne i nowotwory nienabłonkowe, takie jak tłuszczaki, mięśniaki, naczyniaki, guzy podścieliskowe. Gruczolaki, inaczej neoplazje śródnabłonkowe, dzielimy na małego stopnia i dużego stopnia. Nawet małe gruczolaki stwarzają ryzyko zezłośliwienia i stąd konieczność ich usunięcia bez względu rozmiar. Polipy z dysplazją, czyli zmianami w komórkach predysponującymi do powstania raka lub z rakiem wewnątrzśluzówkowym, nie wymagają oprócz polipektomii (usunięcia polipa) dodatkowego leczenia chirurgicznego, o ile jest zachowany margines wolny od nieprawidłowych komórek o szerokości 2 milimetrów.

Napromienianie miednicy małej w przeszłości. 

Napromienianie (radioterapia) miednicy małej z powodu innych nowotworów sprzyjawtórnie powstaniu raka jelita grubego i powoduje prawie 2-krotny wzrost ryzykawystąpienia raka w miejscu napromienianym.

Nieswoista zapalna choroba jelit. 

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego zwiększa ryzyko zachorowania na raka jelitagrubego nawet 20-krotnie po 7-10 letnim okresie trwania tej choroby. Podobnie wysokieryzyko stwierdza się w chorobie Leśniewskiego – Crohna [zapalna chorobajelita o niewyjaśnionej etiologii, zaliczana do grupy nieswoistych zapaleń jelit (IBD)].

Pamiętaj! Rakiem jelita grubego nie można się zarazić i nie przenosi się on na inne osoby.


» Zobacz także jakie są objawy raka jelita grubego.

Scroll Up