Badania przesiewowe

Badanie przesiewowe to rodzaj badania, które wykonuje się u osób z przeciętnym ryzykiem danego schorzenia czy choroby, bez objawów.

Ma ono na celu ujawnienie choroby przed okresem pojawienia się objawów, kiedy można zastosować odpowiednie leczenie, a jego szanse na to, że okaże się skuteczne są bardzo duże. Ponadto badania tego typu zmniejszają umieralność z powodu danej choroby w populacji ogólnej. Badania przesiewowe powinny się charakteryzować kilkoma cechami. Muszą to być badania stosunkowo tanie, powszechnie dostępne, mało uciążliwe dla osoby badanej i łatwe do wykonania.

Zaleca się, aby każdy chory niezależnie od płci od 50. roku życia miał wykonywane badanie kału na krew utajoną co roku oraz kolonoskopię co 10 lat. Kolonoskopia jest to badanie endoskopowe całego jelita grubego, wykonywane specjalnym giętkim aparatem (kolonoskopem). Badanie kału na obecność krwi utajonej, zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami, powinno być wykonane testem immunochemicznym (FIT). Metoda wykonania testu FIT, w przeciwieństwie do testów starszego typu, jest niezależna od diety pacjenta.

U osób obciążonych zwiększonym ryzykiem zachorowania, badania przesiewowe rozpoczyna się wcześniej i wykonuje częściej. I tak zaleca się wykonywanie badań przesiewowych osobom w wieku od 40 lat, które mają co najmniej jednego krewnego pierwszego stopnia, u którego rozpoznano raka jelita grubego. A w przypadku osób, gdzie w rodzinie występuje rodzinny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (HNPCC), kolonoskopię wykonuje się od 25. roku życia i powtarza co 2-3 lata.

Jeśli w trakcie badania wykryje się polipy, należy je usunąć, tzn. wykonać polipektomię. Usunięty polip należy wysłać do badania histopatologicznego. Polipy mogą pojawiać się w każdym odcinku jelita grubego, jak również mogą nawracać, dlatego kolonoskopię należy regularnie powtarzać.

Europejskie wytyczne nadzoru po polipektomii w zależności od grupy ryzyka, określonej na podstawie pierwszej kolonoskopii z polipektomią − w adaptacji Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii*

Postępowanie w zależności od wyniku wyjściowej kolonoskopii z polipektomią1
Małe ryzyko Pośrednie ryzyko Duże ryzko
1-2 gruczolaki cewkowe z dysplazją małego stopnia, oba < 10 mm 3-4 gruczolaki LUB co najmniej jeden >=  10 mm i < 20 mm LUB komponent kosmkowy LUB dysplazja dużego stopnia co najmniej 5 gruczolaków LUB co najmniej jeden >=  20 mm
Bez nadzoru2 Kolonoskopia kontrolna za 3 lata Kolonoskopia kontrolna za rok3
Postępowanie w zależności od wyniku kontrolnej kolonoskopii
Bez zmian: kolejne badanie za 5 lat; jeśli bez zmian, to koniec nadzoru2 Bez zmian, zmiany małego lub pośredniego ryzyka: kolejne badanie za 3 lata
Zmiany małego lub pośredniego ryzyka: kolejne badanie za 3 lata Dwa kolejne badania bez zmian: kolejne badania co 5 lat
Zmiany dużego ryzyka: kolejne badanie za rok Zmiany dużego ryzyka: kolejne badanie za rok

*Adaptacja polega na uwzględnieniu budowy histologicznej i stopnia dysplazji przy określaniu grup ryzyka; w wytycznych europejskich uwzględnianie budowy histologicznej i stopnia dysplazji pozostawiono jako kwestię otwartą.

1. Pełna kolonoskopia, z usunięciem wszystkich zmian.

2. Pacjenci po kolonoskopii przesiewowej mogą wymagać (w zależności od wieku) kolejnego badania profilaktycznego za 10 lat.

3. Badanie w celu wykrycia zmian synchronicznych.

Kolonoskopia cechuje się największą czułością, czyli cechą mówiącą o zdolności testu do wykrycia choroby, dlatego jest zalecana jako badanie przesiewowe według zasad podanych powyżej. Wynik badania, w szczególności wynik badania histopatologicznego, powinien być skonsultowany z lekarzem.

Badanie kału na krew utajoną powinno być wykonywane systematycznie, raz na rok testem immunochemicznym (FIT). Wynik dodatni zawsze powinien być skonsultowany z lekarzem i stanowi istotne wskazanie do kolonoskopii.


» Zobacz Czym jest TEST FIT? oraz poradnik video

Scroll Up